Muzeum Stutthof w Sztutowie

W dniach 5 i 6 grudnia 2011 r. Muzeum Stutthof oraz Gdański Oddział Instytutu Pamięci Narodowej zorganizowały pokazy filmu dokumentalnego "Rachunek Szczęścia". Projekcjom towarzyszyła dyskusja z bohaterką filmu, wybitną pianistką i muzykologiem, prof. Stellą Czajkowską, oraz reżyserem Ireneuszem Dobrowolskim i producentką Anną Dobrowolską.

Projekcje odbyły się na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego oraz w Muzeum Stutthof w Sztutowie. W spotkaniach uczestniczyli wykładowcy, studenci, uczniowie szkół średnich i gimnazjów, wychowankowie młodzieżowych ośrodków wychowawczych oraz więźniowie byłego KL Stutthof i przedstawiciele przedwojennej Polonii Gdańskiej. Całość miała bardzo emocjonalny i refleksyjny charakter. Żadne pytania, nawet te najbardziej osobiste, nie pozostały bez odpowiedzi.

"Rachunek Szczęścia" to ciekawa i poruszająca biografia niezwykłej osobowości i wspaniałej pianistki. Dramatyczne wydarzenia, ślepy los i pomyślne zbiegi okoliczności nałożyły się na siebie, tworząc nieprawdopodobną opowieść, zilustrowaną w dokumencie przy pomocy rysunków, animacji i filmów archiwalnych.

W jaki sposób doszło do powstania filmu? Jak niektórzy z nas wiedzą – życie jest splotem przypadków. Jak było widać w tym filmie, taki przypadek również nas zetknął. Było to w Sztokholmie przy okazji festiwalu filmowego, gdzie pokazywany był mój poprzedni film „Portrecista”. Na bankiecie końcowym spotkałem Stellę. Kiedy usłyszałem jej historię, decyzja o zrobieniu kolejnego filmu była więcej niż oczywista. Stella się zgodziła, no i spędziliśmy ze sobą kilka kolejnych lat – opowiada reżyser.

Stella Czajkowska (z d. Grynszpan) urodziła się 8 marca 1923 r. w Rypinie w rodzinie żydowskiej. Przed wojną uczęszczała do konserwatorium w Wolnym Mieście Gdańsku. W związku ze wzrostem antysemickich nastrojów wraz z rodziną musiała opuścić Gdańsk i udać się do Łodzi. Jej ojciec był fatalistą, odrzucił możliwość emigracji do USA. Wkrótce rodzina Grynszpanów trafiła do łódzkiego getta. W sierpniu 1944 r. Stella wraz z rodzicami i siostrą została przewieziona do KL Auschwitz. Nie czułam lęku. Myślałam, to jest naturalne, że ja wyjdę – mówi Stella Czajkowska. Cudownym zbiegiem okoliczności ocalała z komory gazowej. Siła charakteru Stelli, jej optymizm, brak strachu odwrócił bieg wydarzeń. Nie trzeba być żadnym specjalnym człowiekiem, nie trzeba być prorokiem, nie trzeba być świętym, by móc tak wpływać na swoje życie. Trzeba być wolnym od strachu, mieć w sobie pewien rodzaj miłości. Jedna iskra może zamienić się w wielki ogień. Każdy może to zrobić ze sobą, ze swoim życiem i wpłynąć na otocznie – komentuje Irek Dobrowolski podczas dyskusji w Muzeum Stutthof.

W dniu 28 sierpnia 1944 r. Stella Grynszpan z matką i młodszą siostrą trafiła do Stutthofu. Matka w obozie zmarła – z głodu i wycieńczenia. Stella wraz z siostrą wzięła udział w ewakuacji morskiej. Po wojnie podjęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Łodzi. Aspiranturę ukończyła w Warszawie w klasie fortepianu prof. Jana Ekiera.

W grudniu 1958 r. wyemigrowała do Szwecji. Aktywność koncertowa pomogła jej nawiązać współpracę z wieloma znanymi muzykami. Została pedagogiem w Wyższej Szkole Muzycznej oraz wykładowcą interpretacji literatury fortepianowej na Uniwersytecie w Goeteborgu. Konsekwentnie wprowadzała polską literaturę muzyczną do programu uczelni. W 1989 r. otrzymała tytuł profesora nauk muzycznych. Pomaga w resocjalizacji członków ruchów neonazistowskich. Podczas spotkania z przywódcą skinheadów cytowała słowa swojego ojca: Wielkich przywódców na świecie jest kilku. Możemy ich policzyć na jednej ręce. Ale tych, którzy mogą zrobić wiele dobra, jest milion. Jak każdy z nas w swoim małym gronie, w swoim otoczeniu, będzie przyzwoitym człowiekiem, to świat zdobędzie miliony przyzwoitych ludzi.

W dniu 12 kwietnia 2011 r. prof. Stella Czajkowska za zasługi na rzecz promowania kultury polskiej oraz za wkład w rozwój polsko-szwedzkich stosunków kulturalnych została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi RP.